Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
Hahodishdlaad.
3-start-1-outcry.I’At’ééd ’awéé’ yiyiisįįh.
girl baby 3-3-stand.up.I’Áłchíní bíighahí Red Bullgi ’ádaat’éhígíí deidlą́ągo shi’diił’á.
children all.sorts Red Bull-at pl-be.NI-ÍGÍÍ pl-3-3-drink.I.GO 1-3-bother.DIBįįh bił da’doółdǫǫh.
deer 3-with pl-2dpl-shoot.OBįįh bił da’doółdǫǫh.
deer 3-with pl-2dpl-shoot.ODa’ k’ad daats’í ch’iyáán ’áníléehgo ná ’adazh’niiyą́ą́’?
Q now perhaps food 2-make.I-GO 2-for feast.happenDa’ shééhonísin?
Q 1-2-know.NIdashiilbéézh
pl-3DO-1dpl-boil.it.Pdazhdooyį́į́ł
pl-3DO-4dpl-eat.it.Fdeiyííyą́ą́’
pl-3DO-3dpl-eat.it.PDichin nínízin ya’?
hungry 2-want.NI Qdidadiiljéé’
pl-3DO-1dpl-start.fire.Pdizhdidoołjah
3DO-4-start.fire.FDíí hooghan ’álnéehgi bee ła’ niidlį́į’go baa tįįh diikah.
this hogan 3-pass-make.I 3-with one 1dpl-be.NI-GO 3-about achieve 1du-take.on.pl.FDíí tł’éé’ t’áá ká dóola dá’ák’eólyeed lágo.
this night NEG bull into.field-3-run.O hope.not LÁGOdooshą’ dó’ léi’ --- lá
Dooshą’ kót’éego áníléeh da lá.
ensure like.this 2-do.I DISCDziłgóó ’o’ooldee’ yę́ę ná’ooldah.
mountain-to 3-go.pl.P past 3-return.pl.IHa’át’íí bik’i dah sínídá?
what-Q 3-on up 2-sit.IHaashíyee’ díí naak’ee sinilí biniitááh t’áá daats’í bee hoot’į́.
try.and.find.out this eyeglasses 3-2-try.IP just maybe 3-with area-pas-see.Prog.Nhadiiltééł
3DO-1dpl-carry.him/her.up.out.of.something.Fhadéélbįįd
3DO-1dpl-fill.something.up.with.it.Phadíníilchał
3DO-1dpl-card.it.(as.in.wool).Fhadínííłchał
3DO-2-card.it.(as.in.wool).FHalah doo bííghah jiztį́į da.
opposite.sibling NEG 3-beside 4-lay.O NEGhaniilchaad
3DO-1dpl-card.it.(as.in.wool).PHastiin łééchąą’í hainitá.
man dog 3-3.search.IHáágóó lá Bíl doogááł nízin Jáan?
where-toward Q Bill 3-go.sg.F 3-want.CI JohnHáí lá kintahgóó shił ’adoołbąs?
who-Q town-to 1-me 3-drive.F
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- háí whofind in Navajo Questions
- lá particle for content questionsfind in Navajo Questions
- -góó to, toward, along, on, with a numeral it indicates a date’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- goal
- -ił with’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- transportation
- Náásgóó’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- ’eesbąs drive’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
jidiłhį́į́h
3DO-4-melt.it.IJó nił bééhozin shibéeso ’adingo
because 2-with 3-knowledge.CI 1-money 3-dwindle.CI-GOKodóó dah nohkeeh.
from.here up 2du-sit.IMary ha’át’íí yinízin?
Mary what 3-3-want.NIneilé
3DO-3-carry.a.ropelike.thing.around.Ineizlá
3DO-3-carry.a.ropelike.thing.around.PNichxǫ’ aad ’át’éii">t’áadoo baa nánít’íní.
stop NEG 3-about 2-bother.I-ÍNidahastą́ągo k’izh’dóle’ígi ’áhoot’é.
rain.P 4-plant.O.NOM areal-be.Nnisiilkáá’
3DO-1dpl-investigate.it.Pniyą́
3DO-2-eat.it.IShicheii béeso bideená naalnish.
1-grandfather money 3-exchange.for 3-work.IShilį́į́’ tł’aaká’ii dóó shilį́į́’ biyéél bił tsodizin ’íishłaa.
1-appaloosa and 1-horse 3-saddle 3-with prayer 3-1-make.PShínaaí shíká ’adoolwoł nisin ńt’éé’ ’áłt’ąą t’áadoo níyáa da.
1-older.brother 1-for 3-run.F 1-want.NI but after.all NEG 3-come.sg.P NEG
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- -ká after, for’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- benefactive
- Náásgóó’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- yishwoł run along’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- Neuter Imperfective (NI)’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- nisin think, want’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- ńt’éé’ relates to past timesaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’áłt’ąą after allsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- t’áadoo notsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- doo --- da frame to negativize verbs and phrasessaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’Áhoodzaii’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- nishááh come, arrive’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi




