Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

’Aghaa’ daołgááh.

wool pl-3-2dpl-make.white.I

’Ayóo deesk’aazgo beeldléí ditánígíí biih násh’nah.

very cold-GO blanket 3-thick.NI-ÍGÍÍ 3-into 1-crawl.R

’Ałk’idą́ą́’ shimá b na’nishkaadgo ’aghaa’ yisdizígíí dibé yázhí yichíihgo yizénéíłt’ih.

long ago 1-mother 3-with SUP-1-herd.I-GO wool 3-spin.P-ígíí lamb 3-birth.P-GO 3-neck-around-3-tie.P

’Áłahji’ tó dilchxoshí síníł’ą́ą dooleeł.

always water popping-Í 3-2-keep.SPN will.be.F

’Áłchíní hazhóʼí bik’i yíldził.

children careful 3-for 2-support.Prog

Ałk’idą́ą́’ ’éiyá naadą́ą́’ ’ayóo k’éédadiilyééh ńt’éé’. K’ad ’éiyá naadą́ą́’ naalyéhé bá hooghan góne’ nidahaniih.

long.ago TOP corn very pl-3-1dpl-plant.R past | now TOP corn trading.post inside pl-3-pass-buy.CI

bik’ídadidiidis

pl-3DO-1dpl-wrap.it.around.it.F

bik’ízhdidoodis

3DO-4-wrap.it.around.it.F

Ch’é’étiingóó naanéhígíí shił bééhózin.

entrance-along 3-play.I-COMP 1-with 3-know.NI

Da’diidį́į́ł.

pl-1dpl-eat-pl.F

dajíí’aal

pl-3DO-4dpl-chew.it.P

dayííshóó’

pl-3DO-3dpl-brush/comb.it.P

deididínóołkał

pl-3DO-3dpl-start.to.herd.them.(animals).F

Dibé tóógóó dínóshkaad.

sheep water-toward 3-1-start.herd.O

didadiiljeeh

pl-3DO-1dpl-start.fire.I

didínííłkał

3DO-2-start.to.herd.them.(animals).F

dizhdiłjeeh

3DO-4-start.fire.I

Díí ’abíní dibé tóógóó neeshkał.

this morning sheep water-to 3-1-herd.Prog

Díkwíí jį́ lá nanilnish?

how.many Q days 2-work.I

Gah bikéé’ yishwoł.

rabbit 3-following 1-run.Prog

Gohwééh ’áłdó’ nahideeshnih nisinée beesénah lá.

coffee also 3-1-buy.F 1-want.NI-past 3-1-forget.P DISC

hadadiiltééł

pl-3DO-1dpl-carry.him/her.up.out.of.something.F

hadajizgeed

pl-3DO-4dpl-dig.it.out.P

hadiiltééł

3DO-1dpl-carry.him/her.up.out.of.something.F

Haidą́ą́’ ’a’áán góne’ naashnish ńt’éé’ --- doo sh yá’áhoot’éeh da.

winter-past mine.shaft 1-work.I past NEG 1-with 3-good.N NEG

Haidą́ą́’ ’a’áán góne’ naashnish ńt’éé’ --- doo sh yá’át’éeh da.

winter-past mine.shaft 1-work.I past NEG 1-with 3-good.N NEG

haiłgéésh

3DO-3-cut.it.out.I

hajiłgéésh

3DO-4-cut.it.out.I

hajíígeed

3DO-4-dig.it.out.P

haníłchaad

3DO-2-card.it.(as.in.wool).I

Hái da shą’ tsinaa’eeł ’ájiilaa lá?

who DA Q boat 3-4-make.P DISC

Háí lá kintahgóó sh ’adoołbąs?

who-Q town-to 1-me 3-drive.F

hááłgizh

3DO-1-cut.it.out.P

jííłhį́į́’

3DO-4-melt.it.(snow).P

K’ad Na’nízhoozhídi naasháa le’.

now Gallup-at around-1-walk.I hope

K’idadeelyáá nit’éé’ t’óó daazgan, háálá doo nahałtin da.

1pl-plant.P past just 3pl-dry.SPN, because NEG 3-rain.CI NEG

K’os hóle’!

cloud 3s-become.O
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Na’nízhoozhídę́ę́’ shíká bił ’oolwoł.

Gallup 1-for 3-with 3-drive.I

Naʼahóóhai nitsaaígóó dóola dííyééł.

rodeo 3-big-to bull 2-haul.F

Náá’íídéeshtah nisin doodago t’óó siláogóó deeshááł.

again-1-go.school.F 1-want or merely military-to 1-go.F

Ni’dózhoł.

term-3-sprinkle.O
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Nidahastą́ągo k’izh’dóle’ígi ’áhoot’é.

rain.P 4-plant.O.NOM areal-be.N

niłhį́į́h

3DO-2-melt.it.(snow).I

Sha’áłchíní Toohgóó bił ’eesbąs.

1-children Shiprock-to 3-with 1-drive.Prog

Sitsilíké ’éiyáhá nda’ałkǫ́ǫ́’.

1-little.brother-pl TOP 3-pl-swim.IP

T’áá ká tó tsíídkáá’ dididííkááł.

NEG water charcoal-on start-3-2-put.OC.F

Tó háálínídi ’ahéédidiit’ashałní’ní’ą́ągo.

spring-at refl-1du-meet.F noon-GO

woo’aal

3DO-2dpl-chew.it.P

yik’ídeididoodis

pl-3DO-3dpl-wrap.it.around.it.F

yínídlą́ą́’

3DO-2-drink.it.P