Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

’Adą́ą́dą́ą́’ shá bíighah kintahdi tádísháahgo shee ’i’íí’ą́.

yesterday sun proportionate town-at 1-go.about.Prog-GO 1-on 3-sun.went.down.P

’Adą́ą́dą́ą́’ísh tł’óo’di nanilnishgo nee ’ałní’ní’ą́?

yesterday-Q outside-at 2-work.CI-GO 2-with noon

’Ahwééh ła’ wóshdlą́ą́’.

coffee some 3-1-drink.O

’Atiin ’ayóo hashtł’ish náhádlee lá.

road much.muddy 3-becomes.discovery.I

’Azháánee’ shi dibé hólǫ́ǫ ndi, dibé ła nahiideeshnih.

even.though my sheep 3-exist.NI sheep one 1-buy.F

’Ííłta’ dóó ’iiłghaazh.

1-read.P CONJ 1-sleep.P

Ałk’idą́ą́’ ’éiyá naadą́ą́’ ’ayóo k’éédadiilyééh ńt’éé’. K’ad ’éiyá naadą́ą́’ naalyéhé bá hooghan góne’ nidahaniih.

long.ago TOP corn very pl-3-1dpl-plant.R past | now TOP corn trading.post inside pl-3-pass-buy.CI

Bá ʼashja hanééh.

3-for 1-opportunity?? prepare.I

bik’ídídis

3DO-2-wrap.it.around.it.I

bíhoosh’aah

1-learn.it.I

Bįįh b da’doółdǫǫh.

deer 3-with pl-2dpl-shoot.O

Ch’ééh déyáago hooghangóó nááshdááł.

in.vain 1-go.sg.P-GO home-to 1-return.Prog

Chidí nidabinóołtłáád.

car pl-3-2dpl-stop.O

dadoohsį́į́ł

pl-3DO-2dpl-eat.it.F

daoohdlą́ą́’

pl-3DO-2dpl-drink.it.P

deidíníłkaad

pl-3DO-3dpl-start.to.herd.them.(animals).I

Dibé halgaigi da'ałchozh.

sheep meadow 3-pl.grazing.I

didíníilkał

3DO-1dpl-start.to.herd.them.(animals).F

Dlǫ́ǫ́’ hwiiłhashaalání">go bik’e’ashch’íí’go baa ’ákonsin.

prairie.dog 3a-3-bite.I-GO 3-be.painful.P-GO 3-about 1-be.aware.NI

Doo nídahiyoołnaah da.

neg pl-3-2dpl-resuscitate.I neg

Doo ńdeeshdááł da, háálá kwii doo shił yá’áhoot’éeh da.

NEG 1-return.F NEG because here NEG 1-with 3-good.NI NEG

Doo t’áá k’ad nich’i’ hasdzíí da.

do.not.want.to towards.you.pos 1-speak.P NEG

Ha’a’aahgo doo jiztįį da, johonaa’ai hwił ołtáh jíní.

sunrise-GO NEG 4-lay.O NEG, sun 4-with count 4-say.I

Háidíígíísh neidiyoołnih nínízin?

which.one-ÍGÍÍ-Q 3-3-buy.F 2-think.NI

Háísh b nanilnish?

who-Q 3-with 2-work.I

Hosh doo jiyą́ą da.

cactus NEG 3-4-eat.DI NEG
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Háidígíísh ʼałkʼésdisí deeshį́į́ł?

which.one-ÍGÍÍ-Q candy 3-1-eat.F

háínígeed

3DO-2-dig.it.out.P

jiigish

3DO-4-make.one.cut.in.it.I

jishbéézh

3DO-4-boil.it.P

jííshóó’

3DO-4-brush/comb.it.P

K’ad Hoozdodi níyolgo łeezh aadę́ę́’ yimas.

now Phoenix - at 3-b3.wind dust 3-3-roll.Prog

na’ashkǫ́ǫ́’

1-swim.I

Nichxǫ’ doo ájít’į́į da.

stop NEG 4-act.thus.I NEG
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

nidasoolá

pl-3DO-2dpl-carry.a.ropelike.thing.around.P

Nighéí na’ashch’ąą’ígíí níil’į́.

over.there painting-ÍGÍÍ 3-2-du.look.I

nisíníłkáá’

3DO-2-investigate.it.P

Níwe, doo tł’ée’go ’ízdísooł da!

stop NEG outside-GO 4-whistle.I NEG

Shá bíighah na’ashkǫ́ǫ́’.

sun proportionate 1-swim.CI

Shidá’í, nilį́į́’ sha’níłteeh.

1-maternal.uncle 2-horse 1-to-3-2-lend.AnO.I
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Shiyáázh nih ’oołbąs dooleeł.

1-son 1pl-with 3-drive.Prog will.be

Shí hanii t’éiyá Naasht’ézhí bizaad sh bééhózin.

I contrary only English 3-language 1-with 3-know.P

T’áadoo yaa nidanoht’áhí.

NEG down pl-3-2dpl-put.SRO.I-Í

Tóógóó łį́į́’ ’ałkéé’ deíkááh.

water-to horse RECIP-behind 3-walk.pl.Prog

yiishjį́į́h

Usitative Mode: 1-become.black.U

Yishdlosh le’.

peg-1-trot.Prog LE’
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Yiską́ągo níléí hódahdi ’ółta’di ni’dí’néeshtįįł nissin.

tomorrow that up.at school-at 1-teach.F 1-want.CI

yitł’ó

3DO-3-weave.it.I

Łééchąą’í tsxį́įłgo ’atsį’ yiyą́.

dog quick-GO meat 3-3-eat.I

“Níléí dził binaagóó ’ahééh hi’díníilchééł”, ní jiní ma’ii.

yonder.there mountain 3-around-GÓÓ around 2-du-run.F 3-say.P 4-say.P coyote