Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

ʼAshiiké ’éí ʼatsʼos bee ʼazhish biniiyé chahashʼoh ʼádeidoolííł.

boy-pl TOP feather 3-means-of dance 3-reason shade-house 3-3-pl-build.F

#’At’ééd ’awéé’ biissįįh.

girl baby 3-3-stand.up.I
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

 

’Adą́ą́dą́ą́’ísh tł’óo’di nishínílnish?

yesterday-Q outside-at 2-work.P

’Aghaa’ daołgááh.

wool pl-3-2dpl-make.white.I

’Ats’a’ chidí bik’i dah tsoh’aah.

rack car 3-on up 2-iid-SRO.I

’Ałk’ésdisí naháłnii’go sitsilí dóó shideezhí ’aheełt’éego bá ’ahá níjaa’.

candy 3-1-buy.CI-GO 1-little.brother and 1-little.sister 3-1 split-GO.I 3-for 3-1 gave.I

’Áádóó “shiba’ yílwoł”, ní ma’ii, jiní.

and.then 1-ahead 2-run.F 3-say.P coyote 4-say.P
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

 

bik’ídiidis

3DO-1dpl-wrap.it.around.it.I

Béeso ła’ nich’į’ nidoolyééł t’ahádą́ą́’ ’ałtso nanilnish.

money some 2-toward 2-3-pay.F before.thus all 2-work.I

Da’ k’ad daats’í ch’iyáán ’áníléehgo ná ’adazh’niiyą́ą́’?

Q now perhaps food 2-make.I-GO 2-for feast.happen

Dah díníilghaazh ’áshįįh bik’ídíínił.

fry.bread salt 3-on-3-2-sprinkle.PlO.F

dajitł’ó

pl-3DO-4dpl-weave.it.I

Damóo yę́ędą́ą́’ Yootóógóó niséyá.

Sunday past Santa.Fe-to 1-go.P

dashoołbéézh

pl-3DO-2dpl-boil.it.P

deidíníłkaad

pl-3DO-3dpl-start.to.herd.them.(animals).I

didadołjeeh

pl-3DO-2dpl-start.fire.I

didazhdííłjéé’

pl-3DO-4dpl-start.fire.P

didoołhįh

3DO-2dpl-melt.it.F

Díí tł’éé’ ’iidííłhosh.

this night 2-sleep.F

Díí tł’éé’ ’índa hazhó’óó ’iideeshwosh.

this night only.then uninterrupted 1-sleep.F

Díí tł’éé’ t’áá ká dóola dá’ák’eólyeed lágo.

this night NEG bull into.field-3-run.O hope.not LÁGO

Doo hanii ni ’ałdó’ nilį́į́’ bik’i dah ’íníił da.

NEG contrary 2 also 2-horse 3-on up saddle 3-2-put.PlO.I NEG

Doo nídahiyoołnaah da.

neg pl-3-2dpl-resuscitate.I neg

Gohwééh nayiisnii’ídiísh bił bééhózin?

coffee 3-3-buy.P-at-Q 3-with 3-know.NI

Ha’át’íísh náádaadi’ní?

what-Q again-pl-3dpl-say.I

Ha’át’íísh nizhé’é nahideeshnih nízin.

what-Q 2-father 3-1-buy.F 3-want.NI

hadíníilchał

3DO-1dpl-card.it.(as.in.wool).F

hainiłchaad

3DO-3-card.it.(as.in.wool).I

hanííłchaad

3DO-1-card.it.(as.in.wool).P

haníłchaad

3DO-2-card.it.(as.in.wool).I

Haʼoodzíí’ yinaalnish.

sentence 3-3-work-CI
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

 

Jáan bimá łóó’ t’áá yiyánígíí daats’í bił bééhózin.

John 3-mother fish just 3-3-eat.I-ÍGÍÍ maybe 3-with 3-about-3-know.NI

Kwe’é k’ad łe’esh’aah.

here now earth-1-put.into.I.SRO

Mósí ch’óółt’e’ lágo.

cat out-3-2-carry.O LÁGO

Na’nishkaadgo nídíshchííyaagi hanáshyį́į́h ńt’éé’ ’iiłhaazh lá, t’ah nít’éé’ shilééchąą’í ch’ééshinísid.

1-herd.I-GO pinetree-under-at 1-rest.I past 1-slept.P DISC all.of.sudden 1-dog 1-woke.up.P

nidoohłeeł

3DO-2dpl-carry.a.ropelike.thing.around.F

nisiilkáá’

3DO-1dpl-investigate.it.P

niłhį́į́h

3DO-2-melt.it.(snow).I

Níwe, bíni’dii ’ałwosh!

stop 3-let 3-sleep.I

Níwe, t’óó bee nídinine’!

stop just 3-with 3-2-play.P
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

 

Níwo’jį’ nídiidááh.

move-to 2-get.up.I

Shichídí shá hooghangóó dídzį́į́s.

1-car 1-for hogan-GÓÓ start-3-2-tow.I

Shitah honeezgaigo, doo naashnish da dooleeł.

1-body 3-pain.P-GO NEG 1-work.I NEG 3-become.F

T’ah nagháíí yę́ędą́ą́’ ’áłchíní nízaadi da’ółta’ nít’ę́ę́’.

still there past children far-at pl-3-read.I past

T’áá binaa naasháa dooleeł

just 3-nearby 1-walk.I FUTURE

aad ’át’éii">Tsxį́įłgo łees’áán ’ádíílííł nimásání nihaa yighááh!

quickly tortilla 3-2-make.F 2.poss-mat.grandma-NOM 1.pl-to 3-come.F

yik’íididis

3DO-3-wrap.it.around.it.I

Yiską́ągoósh ’adeestsił nínízingo bee na’anishí hasht’enilééh?

tomorrow-Q 1-make.F 2-want.NI-GO tool 3-2-prepare.I

yíníłhį́į́’

3DO-2-melt.it.(snow).P

yíyą́ą́’

3DO-1-eat.it.P