Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

’Ach’íí’ ła’ deeshį́į́ł.

rolled.intestine some 1-eat.F

’Ashkii yázhí éí bimá kingóó yił yi’ash.

boy little TOP 3-mother store-to 3-with 3-walk.du.Prog

’Ałk’ésdisí naháłnii’go sitsilí dóó shideezhí ’aheełt’éego bá ’ahá níjaa’.

candy 3-1-buy.P-GO 1-little.brother and 1-little.sister RECP-equal-GO 3-for RECP-for 3-lie.aligned.PlO.NP

’Áłahji’ tó dilchxoshí síníł’ą́ą dooleeł.

always water popping-Í 3-2-keep.SPN will.be.F

’Óshą́ą́’ laanaa’ dichin shi’niiłxį́.

1-eat.O wish hunger 1-3-kill.I

Ałk’idą́ą́’ ’éiyá naadą́ą́’ ’ayóo k’éédadiilyééh ńt’éé’. K’ad ’éiyá naadą́ą́’ naalyéhé bá hooghan góne’ nidahaniih.

long.ago TOP corn very pl-3-1dpl-plant.R past | now TOP corn trading.post inside pl-3-pass-buy.CI

Ch’į́į́góó ch’ééh tádííyá.

fail in.vain 1-go.P

Ch’óóshdą́ą́dą́ą́’ Diné Bizaad t’éiyá bee yádeilti’ nít’ę́ę́’.

formerly Navajo language only 3-with pl-3-speak.I past

dajishbéézh

pl-3DO-4dpl-boil.it.P

deidiłhį́į́h

pl-3DO-3dpl-melt.it.I

Devon glottal start bi’diił’áhigíí ’ayóo shi’diił’á.

Devon glottal start 3-3-bother.DI very 1-3-bother.DI

Dibé tł’oh yiłchozh.

sheep grass 3-3-chew.NCM.DI

dideididoołjah

pl-3DO-3dpl-start.fire.F

Díí ’abíní dibé tóógóó neeshkał.

this morning sheep water-to 3-1-herd.Prog

Díí łééchąą’í dah doosłóós laanaa.

this dog 1-lead.O.ADV-laanaa optative particle for a positive wish, hope or desire.

Díkwíí jį́ nanilnish?

how.many-Q day 2-work.I

Doo nił bééhózín da lá jiní. T’áá káhí la’ bił hóolne’!

NEG 2-with 3-knowledge.CI NEG disc 4-say.P just never some 3-with 2-tell.F

dooshą’ --- lá

doołbish

3DO-2dpl-boil.it.F

Dąągo daʼákʼehdi daʼhodiilzhǫ́ǫ́ łeh.

spring-GO cornfield-at pl-area-1dpl-clean.I usually

Ha’át’íí neidiyoołnih nínízin?

who 3-3-buy.F 2-think.NI

hadeidééłbįįd

pl-3DO-3dpl-fill.something.up.with.it.P

hadeiilgéésh

pl-3DO-1dpl-cut.it.out.I

hadínóołchał

3DO-2dpl-card.it.(as.in.wool).F

hanoołchaad

3DO-2dpl-card.it.(as.in.wool).P

haoogeed

3DO-2dpl-dig.it.out.P

hayíígeed

3DO-3-dig.it.out.P

jishbéézh

3DO-4-boil.it.P

Kin góne’ siikéé lá jiní.

house in 1dpl-sit.I DISC 4-say.I

Kodóó dah dinohbįįh.

from.here up 2pl-sit.I

Na’ná’á biyaa góne’ dóó báhátis ’adiłt’oh.

bridge 3-under below and 3-across 3-3-shoot.P

Ne’eshłééh. T’áá ká nóólk’oł.

2-1-copy.I 2-blink.O

Nichxǫ’ doo ájít’į́į da.

stop NEG 4-act.thus.I NEG

nidadiilyeeł

pl-3DO-1dpl-carry.a.ropelike.thing.around.F

nideizlá

pl-3DO-3dpl-carry.a.ropelike.thing.around.P

Nizhéʼé nilą́ąjįʼ yigáałgo bikééʼ yilwoł.

2-father 2-in.front-to 3-walk.Prog-GO 3-behind 2-run.Prog

Shicheii haastihgo łáháda ninálnish.

1-grandfather 3-become.old.P-GO seldom 3-work.R

Shizhé'é ’ałah ’aleehgóó ’iiyahígíí shił bééhózin.

1-father meeting-to 3-go.P-ÍGÍÍ 1-with 3-3-know.CI

Shí ’éí t’áá naanishdóó kingóó déyá.

I TOP just work-from town-to 1-go.I

Shíká ’anilyeed.

1-for 2-run.I

Shį́įgo ch’ééh jiyáán yishį́į́h ’áádóó tó lą’í yishdlį́į́h.

summer-GO watermelon 3-1-eat.U and.then water lots 3-1-drink.U

T’ah doo béeso ’ałtso ’ádįįhdą́ą́’ chidí bitoo’ nahíłniih.

still NEG money all 3-not.exist.NI-past vehicle 3-fuel 3-2-buy.I

T’áá ká ’ooshháásh.

neg 1-go.to.sleep.O

italic highlight particle_0" aria-label="zaashchíín">T’áadoo ’ashą́ní Dibé bikee’ dah diiyá.

before 1-eat.(I)Neg sheep follow start-out 1-walk.(I)

yiishjį́į́h

Usitative Mode: 1-become.black.U

yiit’aal

3DO-1dpl-chew.it.P

yik’íididis

3DO-3-wrap.it.around.it.I

yishóóh

3DO-3-brush/comb.it.I

Yiską́ągo shicheii nihaa deeshááł ní.

tomorrow 1-grandfather 1pl-to 1-walk.F 3-say.NI

Ła’ nídeezid yę́ędą́ą́’ ’áajigo niséyá.

one month past that-way-GO 1.go.P