Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
’Ach’ą́ nisin ndi shidíbé nído’ahígíí ’ádin.
meat.hunger 1-want.NI but 1-sheep 4-butcher.F 3-1.none.NI’Ayóo’ósh nidlóóh? ’Áyaańda dah dinítsiz.
very-Q 2-cold.I no.wonder up 2-shiver.NI’Ałchíní ’ólta’di t’áá ’áhą́dígo ’ahąąh naazį́.
boy school-at just together-GO abreast pl-3-stand.SPN’Áádóó háajigo dah diníyá?
and.then which.way-GO start.off 2-go.I’Ííyą́ą́’ dóó bik’ijį’ tsinyaagi nétį́į́ dóó ’iiłhaazh.
1-eat.P and 3-after tree-under-at.spec 1-lie.down.P and 1-sleep.P’Áłah ’aleehgo ch’iyáán ’ádadiilnííł ’áko shį́į́ ’índa diné ndahidookah.
meeting-Comp food 3-1-Pl-make.F CONJ people 3-Pl.will-arrive.Fbik’ídadeediz
pl-3DO-1dpl-wrap.it.around.it.Pbik’ídadohdis
pl-3DO-2dpl-wrap.it.around.it.ICh'ínááníłdoi léi’ bee hoozk’azí deiíjeeh.
again-3-warm.P SUB 3-with 3-cold.NP pl-3-run.PROGChidí nidabinołtłáád.
car pl-3-2dpl-stop.IChidí sits’ą́ą́’ hashtł’ish yiih yilwodgo t’áá ch’į́į́góó ch’ééh ’ííł’įįd.
car 1-from mud 3-into 3-go.P-GO failure in.vain 1-act.P
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- -ts’ą́ą́’ away from, separating from, derived from’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- -iih into’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’Áhoodzaii
- yilyeed go, run
- t’áá ch’į́į́góó failuresaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ch’ééh in vain, futilely, trysaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’Áhoodzaii
- ’asht’í act
Da’ dichinísh nínízin?
Q hunger-Q 2-feel.NIdideidííłjéé’
pl-3DO-3dpl-start.fire.PDíí tł’óół tsin bik’ídísdis.
this rope stick 3-on-3-1-wrap.IDíkwíí jį́ shą’ nanilnish?
how.many Q days 2-work.IDoo nídahiyoołnaah da.
neg pl-3-2dpl-resuscitate.I negDziłneeláagí nánisé’ ’azee’ háágeed.
mountain-end-at growing.herb medicine up-3-1-dig-1.Pdíníłkaad
3DO-2-start.to.herd.them.(animals).IGah bik’ee’ taah yí’áhígóó ’eesbąs.
rabbit foot water 3-into1-drive.ProgHa’át’íísh náádaadi’ní?
what-Q again-pl-3dpl-say.IHaalá tʼáá ʼéiyá yinílyée ni’?
how-Q just TOP 2-name.NI rememberhadeidínóołchał
pl-3DO-3dpl-card.it.(as.in.wool).Fhadííníłbįįd
3DO-2-fill.something.up.with.it.Phaiilgizh
3DO-1dpl-cut.it.out.PHáísh yiską́ągo ’adoogis?
who-Q tomorrow 3-wash.FHííłch’į’go ’índa ta’iideeshnih.
evening.GO until 1-mix.dough.FHóhoot’éédą́ą́’ t’áadoo lą’ígóó nidahastą́ą da.
last year-past NEG many-GÓÓ pl-3-rain.PIrene dibé bee holǫ́nígíí yishniih.
Irene sheep 3-with 3s-exist.NI-ÍGÍÍ 3-1-hear.IJáan naalnishísh?
John 3-work.I-QLééchąą’í t’áá shǫǫ ’akéé’ nálwod lá.
dog good.thing INDEF-behind 3-return.P DISCMary ha’át’íí nayiisnii’?
Mary what 3-3-buy.PNaaki yiskánídą́ą́’ k’os hanáádaheezhzhǫ́ǫd nidi t’áadoo nihee nidahastą́ą da.
"two-days ago cloud pl-3-spread-out.P but NEG 3-us pl-rain.P"nisínílá
3DO-2-carry.a.ropelike.thing.around.PNizhónígo saad ha’oodzíí’ ’áníléehgo bik’e’íłchí.
nicely word HO-speak.P 3-2-make.I-GO 3-2-write.Inéishjį́į́h
Iterative Mode: 1-become.black.RRon hashk’aan ła’ ní.
Ron banana some 3-say.NIShimá dóó shizhé’é bił dibé dóó tł’ízí ta’nda’díígish nt’éé’.
1-mom and 1-dad 3-with sheep and goats 3-pl.shear.I pastShí lá shik’ehgo hoogáał ni.
I FOC 1-follow-GO ho-move.Prog EMPHSitsii’ ndeeshshoh léi’ tó ’anideizgiz lá.
1-hair 3-1-moist.F because water 3-turn.off.R DISCSitsóí bi’éé’ nizhónígo bá nishéch’ąą’.
1-grandchild 3-clothes 3-beautiful.NI-GO 3-for designed.P 1-itT’ah ’ałk’idídą́ą́’ sik’is t’áá yiiłtsą́ą́ nít’ę́ę́’.
still long-ago 1-friend just 3-1-see.P pastT’ah doo la’ ké ániidígíí ła’ biih náánást’ées da.
not.yet DISC shoe.new-IGII some 3-into 1-step.in.I NEGT’óó k’asdidą́ą́ dóola bizgoh.
merely nearly-past bull 3-3-gore.PWillem ’éí Britney łikaní t’óó ’ahayóigo yidooyį́įłgo yoodlą́.
Willem TOP Britney candy just a.lot 3-3-eat.F-GO 3-3-believe.NIWillem Belgium dahoneesnáago yaa neizyeel nít’éé’ dahoneesná.
Willem Belgium pl.3-win.P-GO 3-about 3-3-dream.P past pl.3-win.Pyik’ídéideezdiz
pl-3DO-3dpl-wrap.it.around.it.Pyishhį́į́h
3DO-1-melt.it.(snow).IYiską́ągo Bee’eldííldahsinilgóó ’adeesdee’.
tomorrow Albuquerque-to 4-PL.underway.FYiską́ągo díí doo ’íídííłtah da. (K’ad tsxíiłgo ’ííníłta’.)
tomorrow this NEG 3-2-read.F NEG (now quickly 3-2-read.I)
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- Command, negativefind in Navajo Imperatives
- Náásgóó
- Command, affirmativefind in Navajo Imperatives
- T’ahdii baa na’aldeehfind in Navajo Imperatives
- yiską́ągo tomorrowsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- doo --- da frame to negativize verbs and phrasessaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- Náásgóó
- k’ad nowsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- tsxį́įłgo quickly, fastsaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- T’ahdii




