Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

’At’ééd t’áá ’áhánídi ’ółta’ ’éí biniinaa doo hah dah nídiidáah da.

girl just far-at school TOP 3-cause NEG quickly up start-3-go.I NEG

’Atiin bąąhgóó doo ch’il ’ahwééh ’ájíléeh da.

road 3-beside-along NEG plant coffee together 3-4-gather.SFO.I NEG

’Atiingi chidí léi’ yiiłtsą́.

road-at car INDEF 3-1-see.P

’Eii łį́į́’ ga’ yinízin.

that horse EMPH 3-2-want.CI

’Éí doo ni da.

that NEG yours NEG

’Ólta’í góne’é bikáá’ nida’anishí bitł’áádę́ę́’ jeeh bídaashjéé’.

school areal.inside 3-top desk 3-underneath gum 3-paste.NI

Ałk’idą́ą́’ ni’ háájí ’ajííyáh?

long.ago remember where-to 3-go.P

Béeso bá hooghan góne’ shił ha’ashch’ą́ą́l dóó ’azéé’ííł’íní bił yah ’ííyá.

money 3-for building inside 1-with 3-go.up.as.elevator.P and doctor 3-with into 1-GO.P

Béeso bá hooghan góne’ saad hazlį́į́’.

bank inside words 3-pas-it.occured.P
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Ch’iiyą́ą́n t’áá áłdįįh ádaalyaago nidahidookááł.

food just 3-ready.NI-go distr.pl-3-make.P

Dibé bitah dídéesh’įįł, díkwíínee’ náádeishchį́.

sheep 3-among 3-1-look.F how.many-really again-3-born.R

Díí doo nighan ’át’ée da.

this NEG 2-home 3-be.NI NEG

Doo yéé shaa dinílwodí ’ats’in shį́į́ t’éiyá bik’ííníyáá nít’éé’.

DOO YÉÉ 1-to 2-run.P-Í bone possibly only 3-on-2-find.P

Doo yéé łeetsʼaaʼ niłtseedahí.

PTL.NEG-better.not plate 2-shatter-I

Doochǫǫł á’ego!

repulsive 3-be.NI-GO

Dooládóʼ Diné Bizaad nanitł’ah da lá.

certainly Navajo language 3-difficult.CI as.such discover

Dooládó’ shį́į́ shich’ohoos’ni’ da; ’adą́ą́dą́ą́’ kintah góyaa yishááł ńt’éé’ béeso naadiinígíí ńdiiłtsooz.

wow probably 1-lucky.P yesterday town areal down 1-go.I Past money twenty-NOM 3-sit.FFO.P

Doozáagi Diné bíbee hazʼaanii bi nanilnish?

PTL.NEG navajo.people 3-government ? 3-2-to.work-I

Dííshjį́įdi, tsididįįjį’ nihinaanish dahólǫ́ǫgo biniinaa ’ádaa ńdeii’nah.

these-days-at overwhelmed 2pl-work pl-there-exist.NI-GO 3-because RFLX pl-1dpl-forget.R

Haalá t’áá ’éiyá naaltsoos niníłtsooz ni’.

what-Q just TOP paper 3-1-put.FFO.P recall

Haaláyéé nízhdii’nah sohodizingo

don’t.dare 4-get.up.R prayer
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Haánee’ náánááshdáał dooleeł.

well 1-again-walk.R future

Hooghan ayóó ánoolningo yiłtsą́.

house really 3-beautiful.NI-GO 3-1-saw.NI

Hooghandi naasháa le’.

home-at 1-walk.I wish.that

K’ad nitsii’ yiilch’ííł ’ákó doo niba’ da doo.

now 2-hair 3-2-curl.I so.then.NI NEG 2-wait NEG will.be.F

Ma’ii jooldloshí hane’ haigo t’éiyá baa hane’.

coyote 4-walk.Prog-NMLZ story winter only 3-for story

Mósí ’abe’ yódlą́ą́’ lágo.

cat milk 3-3-drink.O don’t

Na’níle’dii tó háníyáá nít’éé’ tóyę́ę ’ásdįįd .

dismay water 1-go.P past water-former 3-disappear.P DISC

Naadą́ą́’ t’ah doo dadiigááhdą́ą́’ deiiti’.

corn before pl-3-leaves.turn.white.I-past pl-3-1dpl-harvest.P

Náneeskaadi t’áádoo naa’ółí bił yíyą́ą’da. ’Alóós t’éiyá yíyą́ą́’.

Tortilla-N (t’áá)doo-NEG Bean-N bił-3-with yíyą́ą’da-3o-1s-eat.P NEG Rice-N t’éiyá-only yíyą́ą’-3o-1s-eat.P.

Nitsilí ’abínígo tóógóó łį́į́łchíí’ bił ’ałnánáldlosh łeh.

2-brother morning-GO water-to horse-red 3-with 3-go.R usually

Shich’a hóóshkeed ládą́ą́’ Na’nízhoozhígóó shił ya’iidooltał.

1-toward 3-yell.P if Gallup-to 1-with 3-run.F
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Shighanídóó t’áá ’áhánídi nighan si’ą́.

1-house-at just near-at 2-house 3-sit.P.SRO

Shinaaí ła’í ndi chizh t’áadoo ła’ yaah ayiitą́ą da.

1-older.brother not.even.one but firewood just-NEG some directional-3-3-gather.P NEG.

Shiyáázh bighandi níyáá nít’ę́ę́’ t’áá ’íídą́ą́’ ’eelnish lá.

1-poss-little 3-home-at 1-go.P past just then 3-off.to.work.P DISC

Shí hanii ’adishníigo shik’ihoodiit’ą́ .

1 contrary INDEF-1-say.P-GO 1-4-blame.P

Shoo ’aadę́ę́’ ła’ joogááł

look there.from one 4-enroute.Prog
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

T’ah doo la’ tł’oh ła’ baa náánágeeh da.

not.yet DISC hay some 3-for 3-haul.I NEG

T’ah doo naat’áanii naaltsoos ná heidiléeh da.

not.yet leader paper 2-for 3-fill.out.I NEG

T’ahádą́ą́’ niha’áłchiní ’ólta’di bá hada’didoołííł.

right.now 2pl-children school-at 3-for pl-2dpl-enroll.F

T’áadoo béeso baa nishníłí bił ’aná’oolwod.

NEG money 3-for 3-1-lend.I 3-with 3-run.off.P

T’áadoo na’áhodilziidígo shį́į́ t’éíyá chidínaat’á’í biih díilwoł.

before 2-to-be-slow.(CI)NEG.GO maybe only airplane into 2-get-on(F)

italic highlight particle_0" aria-label="zaashchíín">T’áadoo naanishgóó dah diisháhí Shicheii kojį’ bił ni’ilwod.

before 1-work.(I)GOO start-out 1-walk.NEG grandpa here with 3-2-drive.(I)

T’áá ’áłdįį bi’éé’ sinil

ready 3-clothes 3-place.PlO.SP

T’áá sáhí ʼííníyą́ą́ʼ. Tʼáá shǫǫ da ʼíyą́ shididííniił.

only.you 2-eat.P T’ÁÁ SHǪǪ DA 2-eat.I 1-2-tell.F

T’áá íídį́į́łit’éego ’atiindi sínízį́į dooleeł.

just ready-GO road-at 2-stand.P fut.

T’óó la’ sékwii.

contrary.to.appearances 1-naseous.SP

Tsé ’éí háadi?

rock that where-at

Tsididįįjį’ nida’áyélnii’ ńdí la’ t’áá baa hayósnah lá.

overwhelm 3.pl-1dual-buy.P but some just 3-for 3-1dual-forget emph

Yiską́ągo ’azee’ííłíní niwoo’ yideeshnish doo.

tomorrow doctor 2-teeth 3-2-work.F will.be