Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries

’Ak’ah ła’ dishhį́įhgo baa naashá.

lard some 3-1-melt.I 3-to 1-go.CI

’Ach’íí’ ła’ deeshį́į́ł.

rolled.intestine some 1-eat.F

’Ahwééh doo dich’í’ígíí ła’ jóódlą́ą́’.

coffee NEG 3-bitter.NI-NOM some 3-4-drink.O

’Áłahji’ tó dilchxoshí síníł’ą́.

always water popping-Í 3-2-keep.SPN

’Áłchíní bíighahí Red Bullgi ’ádaat’éhígíí deidlą́ągo shi’diił’á.

children all.sorts Red Bull-at pl-be.NI-ÍGÍÍ pl-3-3-drink.I.GO 1-3-bother.DI

’Éí lą́ą baa nitséskees nít’ę́ę́’.

that EMP 3-about 1-think.I past

’Ííshją́ą́ ’at’ééd yázhí hooghandę́ę́’ ch’idoogááł.

certainly girl little house-from out-3-walk.F

Beeldléí danołtsóós.

blanket pl-3-2dpl-bring.FFO.I

bik’ídadeediz

pl-3DO-1dpl-wrap.it.around.it.P

bik’ídidíídis

3DO-2-wrap.it.around.it.F

Ch’iyáán ’íishłaa ’áádóó da’iidą́ą́’.

food 3-1-make.P CONJ 1Pl-eat.P

Chidí nidabinołtłáád.

car pl-3-2dpl-stop.I
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

 

daohsą́

pl-3DO-2dpl-eat.it.I

dazhdoołbish

pl-3DO-4dpl-boil.it.F

deiilzhóóh

pl-3DO-1dpl-brush/comb.it.I

didiilyįh

3DO-1dpl-melt.it.F

dishhį́į́h

3DO-1-melt.it.I

dizhdidoołjah

3DO-4-start.fire.F

Dlǫ́ǫ́’ hwiiłhashaalání">go bik’e’ashch’íí’ígíí baa ’ákonsin.

prairie.dog 3a-3-bite.I-GO 3-be.painful.P-ÍGÍÍ 3-about 1-be.aware.NI

Doo ’áłah dadiidleeł da.

NEG together pl-1dpl-meet.pl.F NEG

Dziłgóó ’o’ooldee’ yę́ę ná’ooldah.

mountain-to 3-go.pl.P past 3-return.pl.I

Ha’át’íísh nizhé’é nahideeshnih nízin.

what-Q 2-father 3-1-buy.F 3-want.NI

Haa’íyee’ shimáyázhí daats’í ałtso ch’iyáán ’áyiilaa.

lets.see my-maternal.aunt finished food 3-3-making.P

hadaoołgizh

pl-3DO-2dpl-cut.it.out.P

hadaołgéésh

pl-3DO-2dpl-cut.it.out.I

hainiłchaad

3DO-3-card.it.(as.in.wool).I

Háí shą’ ’ałhosh?

who Q 3-sleep.I

Kénídánííljeehgo, sin łah beehódíítał.

shoe.game-GO song some 2-sing.F

Na’ashǫ́’ii doo baa nijit’į́į́ da.

snake NEG 3-with 4-bother.O NEG

Na’níle’dii tó háníyáá nít’éé’ tóyę́ę ’ásdįįd lá.

dismay water 1-go.P past water-former 3-disappear.P DISC

Nichxǫ’ doo ájíníi da.

stop NEG 4-say.thus.NI NEG
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

Nihee aho’niiłtą́nígíí baa shił hózhǫ́.

I.Pl-for start-3-rain.P-ÍGÍÍ 3-for 1-with 3-peaceful.NI

nisiilyá

3DO-1dpl-carry.a.ropelike.thing.around.P

Nizhónígo saad ha’oodzíí’ ’áníléehgo bik’e’íłchí.

nicely word HO-speak.P 3-2-make.I-GO 3-2-write.I

Níwe, t’óó bee nídinine’!

stop just 3-with 3-2-play.P
’íísíníłts’ą́ą́’loadingplaying

 

Níyolgo t’áá ’áko niishch’ił.

wind-GO immediately 3-blink.U

íín">T’áadoo hosh niyą́ní.

T’ÁADOO cactus 3-2-eat.I-Í

T’áadoo hoshíníkéhé.

T’ÁADOO 2-scold.NI-Í

T’áá ’aaníí ’aníigo t’éiyá doo bikee’ saad si’ą́ą da.

truly 3-say.I-GO only NEG 3-behind word 3-sit.SPN NEG

T’áá shǫǫ da la’ da’adą́ądi diné bich’iiyą’ hólǫ́ǫ́ lá.

at.least such.as some restaurant-at Navajo 3-food 3-exist.NI DISC

Tį’ ninádeiilnish.

let’s.go again-pl-1dpl-work.R

Tó lą’ígo nidlą́ ’áko bee nitah yá’áhoot’ééh dooleeł.

water many 3-2-drink.DI so 3-with 2-among pl-3-good.NI future

Tséghahoodzánídi na’ahóóhai ’aleeh ha’níigo yínii’.

Window.Rock-at rodeo gathering 4-say.I-GO 3-1-hear.P

Tsxį́įłgo łees’áán ’ánílééh; nimásání nihaa níyá!

quickly tortilla 2-make.I 2-mat.grandma 1.pl-to 3-came.P

wooshjį́į́h

Optative Mode: 1-become.black.O

woshóóh

3DO-2dpl-brush/comb.it.I

yidoołbish

3DO-3-boil.it.F

yiyííshóó’

3DO-3-brush/comb.it.P

Łahgóó t’ah biláhígi ’át’éego ch’iyáán naas’nii’ lá.

elsewhere even.more 3-be.NI-GO food 3-distribute.P DISC

“Níléí dził binaagóó ’ahééh hi’díníilchééł”, ní jiní ma’ii.

yonder.there mountain 3-around-GÓÓ around 2-du-run.F 3-say.P 4-say.P coyote