Ła’ ha’nitáhígíí ’éí biihidzóhí 50 entries
’Ałní’ní’ą́ągo tó háálínídi ’ahéédidiit’ash.
noon-GO spring-at refl-1du-meet.F’Áádóó háajigo dah diníyá?
and.then which.way-GO start.off 2-go.I’Éí lą́ą baa nitséskees nít’ę́ę́’.
that EMP 3-about 1-think.I past'Aghaa’ daołgááh.
wool pl-3-2dpl-make.white.I"Doildinę́ę’ daazts’ą́ą́ lá," didííniił.
3-be.outcast.NI-deceased 3-die.P DISC 3-2-tell.FAsdzą́ą́ yázhí bichidí doondó’ naalnish da.
woman little 3-car not.even but 3-work.P NEGBaa tįįh náádiikah.
3-for achieve 1dpl-walk.pl.ICh’íníyáá nít’ę́ę́’ t’áá hooshch’į’ łééchąą’í shich’į’ ch’élwod.
out-1-go.P past suddenly 1-to dog out-3-come.P
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- ’Áhoodzaii’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- ch’éghááh go out’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- t’áá hoosch’į’ suddenlysaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi
- -ch’į’ to, toward’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’Áhoodzaii’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- ch’élyeed run out’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
Ch’óóshdą́ą́dą́ą́’ Bilagáanaa Bizaad doo diists’a’ da. K’ad éí t’ááshxǫǫd t’áá bee yáshti’.
formerly English NEG 1-understand.I NEG | now TOP at.least just 3-with 1-speak.IChidí bik’ee heesh’ááł.
car 3-tire 3-1-move.SRO.ProgChidí sits’ą́ą́’ hashtł’ish yiih yilwodgo t’áá ch’į́į́góó ch’ééh ’ííł’įįd.
car 1-from mud 3-into 3-go.P-GO failure in.vain 1-act.Pdadiilyį́į́h
pl-3DO-1dpl-melt.it.Idajííłhį́į́’
pl-3DO-4dpl-melt.it.(snow).Pdeeshį́į́ł
3DO-1-eat.it.Fdeidíníłkaad
pl-3DO-3dpl-start.to.herd.them.(animals).Ideiilyį́į́h
pl-3DO-1dpl-melt.it.(snow).Ideiyą́
pl-3DO-3dpl-eat.it.Idiidiłjeeh
3DO-3-start.fire.Idiilbish
3DO-1dpl-boil.it.Fdooshą’ --- lá
Ha’a’áahgo shilį́į́’ bá niná’áshjoł.
east-GO 1-horse 3-for again-1-feed.NCM.RHaa'íyee' díí chidí bikééji' adeez'ahí hasht'e diilnííł.
lets.see this pickup.truck 3-1.pl-fix.Fhaidínóołchał
3DO-3-card.it.(as.in.wool).Fhajííłgizh
3DO-4-cut.it.out.Phaniilchaad
3DO-1dpl-card.it.(as.in.wool).PKwii sínídáa dooleeł.
here 2-sit.SPN will.be.FMexicogóó daashin déyáa ni’.
Mexico-to was.it 2-go.I NI’Na’nízhoozhígóó deeyá, ya’?
Gallup-toward 2-go.sg.F QNa’nízhoozhígóó nihił ’adeeswod ’áko shį́į́ ’adiidį́į́ł chidí nihá ’ánálnéehgo.
Gallup-to 1-with INDEF-drive.P then maybe 1-dual-eat.F car 1-for 3-fix.I-GO
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- -ił with’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- -á for, for the benefit of’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- ’Áhoodzaii’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- Náásgóó’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- ’áko shį́į́ then maybe, then probablyfind in Navajo Conjunction Lexicon
- T’ahdii ’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
Nahałtin ládą́ą́’ doo deesháał da.
3s-rain.I in.case NEG 1-go.F NEGneilé
3DO-3-carry.a.ropelike.thing.around.INichxǫ' doo ájíléeh da.
stop NEG 3-4-make.I NEGnidasiilkáá’
pl-3DO-1dpl-investigate.it.Pnizhdooleeł
3DO-4-carry.a.ropelike.thing.around.FNíwe, doo mósí nidziłtseed da!
stop NEG cat 3-4-kill.I NEGNíwe, doo tł’ée’go ’ízdísooł da!
stop NEG outside-GO 4-whistle.I NEGNíwo’jį’ nídiidááh.
move-to 2-get.up.ISaad biihi’níłí doo bee neilnish da.
word computer NEG 3-with pl-2-du.work.I NEGShimá dóó shizhé’é bił dibé dóó tł’ízí ta’nda’díígish nt’éé’.
1-mom and 1-dad 3-with sheep and goats 3-pl.shear.I past
’íísíníłts’ą́ą́’
bee ’ééhóziní
- dóó and, and thenfind in Navajo Conjunction Lexicon
- -ił with’akéé’ si’ání zanoo’į́ bik’ídáahgi
- dóó and, and thenfind in Navajo Conjunction Lexicon
- T’ahdii ’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- tá’dishgéésh shear it’áhát’íní hoolzhishgi bik’ídáahgi
- ńt’éé’ pastfind in Navajo Conjunction Lexicon
- ńt’éé’ relates to past timesaad ’át’éii zanoo’į́ bik’ídáahgi