a’ va’l vet yatz’on q’u vinaj
listenloadingplaying
[ʔaʔ vaʔl vet ja.’t͡s’on Ɠu ’vi.nax ]
frase
he killed the men
(Spanish) él mató a los hombres
Example: Naj Kat yatz’on unq’a naje’
Speaker: María Cristina Pacheco Ostuma
bookmark
a’ vet motx yatzon u b’alam
listenloadingplaying
[ʔa’ vet mot͡ʂ ja.’t͡s’on u ’ɓa.lam ]
frase
they killed the jaguar
(Spanish) ellos mataron el jaguar
Example: Chajaak kat yatz’o’n u b’alam
Speaker: María Cristina Pacheco Ostuma
bookmark
Aa vatzook a’
[ʔa: va.’t͡so:k aʔ ]
sustantivo
North American person
(Spanish) gringo
Example: Q’an xi’l vi’
bookmark
Aatz’ak
[’ʔa:.t͡s’ak ]
sustantivo
doctor
(Spanish) Médico, doctor
bookmark
B’itzol
[ɓi.’t͡sol ]
sustantivo
Musician
(Spanish) Músico
Example: b’itzanal
bookmark
Ik’ulel
[ʔi.’k’u.lel]
pair, couple
(Spanish) pareja-
bookmark
Itz’pichil
listenloadingplaying
[ʔit͡s’.’pi.t͡ʃil ]
verbo intransitivo
be born
(Spanish) nacer
Example: Itz’b’a’m/ala’m
Speaker: María Cristina Pacheco Ostuma
bookmark
Ixeele’
[ʔi.’ʂe:.leʔ ]
verbo
To hold a wake for
(Spanish) Velarlo
bookmark
Jank’al u vatz amlika tx’ava’.
[xan.’k’al u vat͡s am.’li.ka ’t͡ʂa.vaʔ]
everyone
(Spanish) todo el mundo
Example: kajayil ivatz tx’ava’
bookmark
Jununil ko’xhtu
listenloadingplaying
[xu.’nu.nil ’koʔʃ.tu ]
pronombre interrogativo
some
(Spanish) algunos
Example: Jununil/jolol
Speaker: María Cristina Pacheco Ostuma
bookmark
K’onel
listenloadingplaying
[k’o.nel]
verbo transitivo
pull
(Spanish) tirar
Example: K’ono’m/K’oni’m
Speaker: María Cristina Pacheco Ostuma
bookmark
K’uje’chil
listenloadingplaying
[k’u.’xeʔ.t͡ʃil]
verbo intransitivo
sit
(Spanish) sentarse
Example: Xoneb’chil/xhone’vchil
Speaker: María Cristina Pacheco Ostuma
bookmark
kajayil
[ka.xa.jil]
all, everything
(Spanish) todo-
Example: kaqa’yil
bookmark
Ma’l ku’en
[maʔl kuʔen]
only, unique
(Spanish) único-
Example: ta’n xhte
bookmark
motxchil
[mot͡ʂ.t͡ʃil]
to become scarce
(Spanish) escasearse-
bookmark
Muju’m
[mu.’xuʔm ]
sustantivo
Grave
(Spanish) Enterramiento, sepultura
Example: mujel
bookmark
Mujunal
[mu.’xu.nal ]
sustantivo
Grave digger
(Spanish) Enterrador
Example: muqunaj
bookmark
Nan
listenloadingplaying
[nan]
adjetivo
father’s elder sister
(Spanish) tia (la hermana mayor de su padre)
Example: Nan/tch’o txutx
Speaker: María Cristina Pacheco Ostuma
bookmark
Ni’ch ijutzin q’u tx’i’ eet
listenloadingplaying
[niʔt͡ʃ i.xu.’t͡sin Ɠu t͡ʂ’iʔ e:t ]
frase
yesterday the dogs were running
(Spanish) ayer los perros estaban corriendo
Example: nik tooje’l unq’a tx’i’ e’te
Speaker: María Cristina Pacheco Ostuma
bookmark
Nik’amil
[ni.’k’a.mil]
half
(Spanish) la mitad, medio-
Example: pok’o’chil
bookmark
Nimal
[ni.mal]
a lot
(Spanish) mucho, bastante-
bookmark
Pim
listenloadingplaying
[pim]
adjetivo
thick (said of flat objects)
(Spanish) grueso (de objetos planos)
Example: Chotixi
Speaker: María Cristina Pacheco Ostuma
bookmark
Q’esla Tat
listenloadingplaying
[Ɠes.la tath]
Adjetivo de sustantivo
mother’s father
(Spanish) abuelo materno
Example: Q’esla B’aal/pa’
Speaker: María Cristina Pacheco Ostuma
bookmark
Q’oob’al
[’Ɠo:.ɓal ]
sustantivo
Marimba sticks
(Spanish) Baqueta
bookmark
Q’u aanima
listenloadingplaying
[Ɠu a:.’ni.ma]
sustantivo
people
(Spanish) personas
Example: Tenam/Unq’a uxhchil.
Speaker: María Cristina Pacheco Ostuma
bookmark
Saach
[sa:t͡ʃ’ ]
verbo transitivo
To play (iv)
(Spanish) Jugar
bookmark
Sutz’
listenloadingplaying
[sut͡s’]
sustantivo generalmente no poseido
cloud
(Spanish) nube
Example: Suutz’
Speaker: María Cristina Pacheco Ostuma
bookmark
Tanul itz’in atzik
listenloadingplaying
[ta.’nul ’i.t͡s’in ’a.t͡sik]
sustantivo siempre poseido
ethnic group
(Spanish) grupo étnico
Speaker: María Cristina Pacheco Ostuma
bookmark
Titza
listenloadingplaying
[’ti.t͡sa]
sustantivo siempre poseido
grass
(Spanish) pasto
Example: Q’u’tzum
Speaker: María Cristina Pacheco Ostuma
bookmark
Toksal iq’ii
[’tok.sal i.’Ɠi: ]
verbo
To worship
(Spanish) Adorar
bookmark
tx’aala atimb’al
[’t͡ʂa:.la a.’tim.ɓal ]
sustantivo
Ruin
(Spanish) Ruina (templos Mayas)
bookmark
Tx’anel
[t͡ʂ’a.nel]
adjetivo
pretty
(Spanish) bonito-
Example: ch’i’umal/josq’il
bookmark
Tx’anelchitu
listenloadingplaying
[t͡ʂ’a.nel.t͡ʃi.tu ]
adjetivo
be tasty
(Spanish) ser delicioso
Example: Achveb’al
Speaker: María Cristina Pacheco Ostuma
bookmark
Txaala atimb’al
[t͡ʂa:.la a.’tim.ɓal ]
sustantivo
altar
(Spanish) Altar
bookmark
Txutx tx’i’
[t͡ʂu’t͡ʂ t͡ʂ’iʔ ]
frase
bitch
(Spanish) perra
Example: ixoj tx’i’
bookmark
Tz’aka
[’t͡s’a.ka ]
verbo
To cure
(Spanish) Curarlo
bookmark
Tz’utz’u’m
listenloadingplaying
[t͡s’u.’t͡s’uʔm]
verbo transitivo
suck
(Spanish) chupar
Example: TZ’ub’u’m
Speaker: María Cristina Pacheco Ostuma
bookmark
Tza’q’a
[t͡saʔ.Ɠa]
adjetivo
younger brother
(Spanish) hermano menor
Example: itz’ina
Speaker: María Cristina Pacheco Ostuma
bookmark
U
listenloadingplaying
[ʔu ]
demostrativo
that
(Spanish) aquél / aquella
Example: Naj/ixoj/Vee’
Speaker: María Cristina Pacheco Ostuma
bookmark
Xeen Tiioxh
listenloadingplaying
[ʂe:.n ti:oʃ ]
sustantivo
Religious society
(Spanish) Cofradía
Example: B’aal meertoma
Speaker: María Cristina Pacheco Ostuma
bookmark
Yaab’il
[’ja:.ɓil ]
sustantivo
Disease
(Spanish) Peste, enfermedad
Example: Ch’o’m/ya’b’il
bookmark
Yexkam ni jutzin q’u tx’i’
listenloadingplaying
[’jeʔʃ.kam ni xu.’t͡sin Ɠu tx’i’ ]
frase
the dogs are not running
(Spanish) los perros no corren (estan corriendo)
Example: ye’l unq’a tx’i’ nitooje’le’.
Speaker: María Cristina Pacheco Ostuma
bookmark
Yuq’pichil
listenloadingplaying
[’juƓ.pi.t͡ʃil ]
verbo intransitivo
jump
(Spanish) saltar
Example: Yujpichil
Speaker: María Cristina Pacheco Ostuma
bookmark